POSITIEF EN INCLUSIEF LEEFKLIMAAT
Hoorcollege 4 (11 maart 2026)
Prof. dr. Benjamin Ponet
Prof. dr. Benjamin Ponet
Prof. dr. Els Consuegra
Welkom!
Let's check in!


Check-in
Bevraag bij je medestudent:
Hoe zit je er nu bij en waarom?
Wat is volgens jou de grootste uitdaging inzake klasmanagement?


Duo

4 minuten
Storingen hebben voorrang!

Recap vorige les
Wat is het belang van KLASMANAGEMENT om alle leerlingen tot leren te brengen?
Hoe voorkomt het extra drempels (positief), helpt het leerlingen drempels overkomen of vermindert het zelfs drempels?
Welke PREVENTIEVE strategieën kan je inzetten i.f.v. klasmanagement? (structureel, voorafgaand aan je les)
Welke REACTIEVE strategieën kan je inzetten i.f.v. klasmanagement? (in the moment, tijdens je les)
Inhoud vorige les
Rode draad binnen 'Positief en inclusief leefklimaat' (PIL)
ALLE leerlingen tot leren brengen
1) Je onderwijspraktijk zo drempel-arm mogelijk maken
2) Sensitief zijn t.a.v. blijvende drempels en responsieve maatregelen nemen
=> Dubbele strategie
=> Kennis van generieke acties die effectief leren bevorderen
=> Kennis van specifieke groepen, drempels, probleemsituaties en acties
in een onderwijssyteem dat drempels heeft die sommigen meer voelen dan anderen
(anders gezegd: omgaan met diversiteit en ongelijkheid)
Dit vraagt van leerkrachten om
... extra drempels te voorkomen
... leerlingen te helpen drempels te overkomen
... drempels te reduceren
Complex en multidimensioneel construct (Wang, 2020)
1. wanneer cognitief leren ondersteund wordt;
2. socio-emotionele ontwikkeling gestimuleerd wordt;
3. en klasmanagement verwachtingen rond gedrag schept.
Stimuleren van kritisch denken, stellen van uitdagende doelen, geven van duidelijke instructie en constructieve feedback, faciliteren van cognitieve denkprocessen via leggen van verbanden, scaffolding ….
Bieden van veiligheid zodat leerlingen nieuwe ervaringen durven aangaan, kennen van interesses, inspelen op de leefwereld, tonen van een responsieve houding, leerlingen gevoel geven dat ze zichzelf kunnen zijn er erbij horen
Implementeren van afspraken en regels, bieden van structuur en grenzen, positief bekrachtigen van constructief gedrag, zowel preventief als curatief omgaan met storend gedrag ….
Positief klasklimaat (classroom climate)
Afhankelijk van hoe je "inclusie" definieert...
Indien eng ingevuld:
"inclusie = het gaat om personen met leerproblemen"
=> Inclusief is niet noodzakelijk ook een positief leefklimaat
<---> Brede invulling binnen de opleiding:
"inclusie = iedereen tot maximaal leren krijgen"
=> Elk inclusief leefklimaat = positief leefklimaat
=> is voorwaarde om van kwaliteitsvol onderwijs (?)
Inclusief leefklimaat
1. Multidimensionaliteit: veel processen (leren, emoties, groepsdynamiek, storingen...)
2. Gelijktijdigheid: gebeurtenissen vaak tegelijkertijd (elk individu stelt acties)
3. Onmiddellijkheid: gebeurtenissen aan snel ritme (actie, reactie)
4. Onvoorspelbaarheid: niet alles onder controle (1 proces kan het overnemen)
5. Openbaarheid: jouw gedrag is steeds zichtbaar (creëert impliciete verwachtingen)
6. Geschiedenis: wat nu gebeurt, bouwt voort op verleden (routine, ruzie)
Klas als organisatievorm (Doyle, 1986)
Een klasomgeving is onvoorspelbaar, dynamisch en veeleisend:
Waarom is klasmanagement nooit eindig?
Daarom een brede wetenschappelijke definitie
Alle maatregelen om klimaat te scheppen waarin studenten met succes leren en werken (Redant, 2005)
Het is alles en niets.
KM = goede lesvoorbereiding
KM = goed ad-hoc reageren, bijsturen, ingrijpen
KM = sterke routine en vertrouwensband met leerlingen opbouwen
KM = je op je gemak voelen, zelfzorg, mildheid

Er zitten al heel wat handvatten in de rugzak van student-leraars en beginnende leraars!





Preventief:
gewenst (leer)gedrag uitlokken en ongewenst gedrag voorkomen
--> via routines en positieve relaties
--> via goed voorbereide lesvoorbereidingen
--> via rustgevende, zelfzeker houding
DOEL = voorspelbaarheid en duidelijke verwachtingen
Reactief:
reageren op wat gebeurt, op leerproces, op gedrag
--> via scaffolding
--> via gedragsinterventie
--> via nieuwe routines installeren
DOEL = bijsturing en/of herstel
Twee soorten klasmanagementstrategieën
Twee soorten strategieën
Preventief klasmanagement= managing expectations
-
Mensen willen bij de groep horen, willen bevestiging
-
Nood aan duidelijke kaders = verwachtingen van gedrag
-
Lijkt vanzelfsprekend MAAR is het niet
Wooclap: welke preventieve strategie is dit?


Voor het grootste deel 'houding en finesse'
1. With-it-ness (alertheid): geen kans tot afwijken (kijken, hand leggen, dichterbij komen)
2. Overlapping (multi-tasken): verminder wachttijd (hulp bieden, afleiding reduceren...)
3. Momentum (vaart) & smoothness (vlotte overgang): aandacht vasthouden (duidelijke instructies, logische opbouw, tempo, bewuste ruimte voor storingen/interactie, PLANNING)
4. Groupsfocus (verantwoordelijkheid delen): iedereen laten denken
(werkvormen zoals think-pair-share, antwoord eerst opschrijven, wisbordjes, rolverdeling, cold finger...)
5. Stimulating seatwork (uitdaging op maat creëren): iedereen in actie
(differentiatie, verwachtingen binnen de zone van naaste ontwikkeling/stretchzone, variatie, zelfstandigheid...)
Proactieve klasmanagementstrategieën (Kounin, 1970)
Vooral inhoud die vandaag nog aan bod komt!
Terugblik op jullie input

Focus vandaag
(vervolg) Welke reactieve strategieën kan je inzetten i.f.v. klasmanagement?
Met welke decreten dienen leerkrachten en scholen rekening te houden i.f.v. het creëren van inclusief onderwijs (eng begrepen)?
Regelgeving rond inclusief onderwijs (eng begrepen)
Inhoud deze les
Hoe voorkom je extra drempels in leerprocessen? (positief)
[LIND, KLO]
--> Klasklimaat
--> Adolescentie (niet voor Master Basisonderwijs)
--> Gastlessen
Hoe help je drempels overkomen of zelfs wegnemen? (inclusief)
--> Differentiatie
--> Universal Design for Learning (UDL)
--> Regelgeving inclusief onderwijs
--> Gastlessen
Vooruitblik thema's
Samenhang thema's
Klasmanagement
Leerdoelen deze les
Studenten kunnen....
...vanuit de theoretische kaders die aan bod komen in de lessen zelfstandig
1) analyseren waar klasmanagement spaak loopt (waardoor niet iedereen tot keren komt)
2) onderbouwde suggesties doen (' voorspellen') om klasmanagement te versterken zodat iedereen wél tot leren kan komen

Leerdoelen deze les
Studenten kunnen....
...vanuit de theoretische kaders die aan bod komen in de lessen zelfstandig
1) analyseren waar inclusief onderwijs onvoldoende gerealiseerd wordt
2) onderbouwde suggesties doen (' voorspellen') om inclusief onderwijs beter te realiseren

Reageer in je break-out rooms chat:
Bedenk één of enkele concrete situaties waar probleemgedrag voorkomt.
En beantwoord volgende vragen:
- Wie is betrokken?
- Wanneer vindt het plaats?
- Waar vindt het plaats?
- Waarom gaat de leerling of gaan de leerlingen over tot het probleemgedrag?
- Hoe reageert de omgeving? (Medeleerlingen, ouders, leraren ...)
- Welke vormen van probleemgedrag en agressie herken je?
Opdracht vorige week: probleemgedrag
1. KLASMANAGEMENT: REACTIEF
Reageren op gedrag
-
Inspelen op leergedrag via prompts (= scaffolding, herhaling instructie, tools aanreiken...) --> Zie kaders LIND en KLO
-
Actie ondernemen om ongewenst gedrag/ probleemgedrag te
veranderen
Soorten 'moeilijk' gedrag
Externaliserend probleemgedrag, wangedrag, delinquent gedrag, a(nti)sociaal gedrag, misconduct, misbehavior, deviant gedrag, ontwrichtend gedrag, ordeverstorend gedrag, opstandig gedrag, storend gedrag, agressief gedrag, grensoverschrijdend gedrag ...

Uit Raaijmakers, 2008 (p. 14)
"Moeilijk" gedrag kan...
Storend of ontwrichtend zijn
Internaliserend of externaliserend zijn
Wijzen op een ontwikkelingsfase of een dieperliggende stoornis
Schadeloos of schade berokkenen (=agressief gedrag)
Vooruitblik thema's
"Moeilijk" gedrag kan...
Storend 'moeilijk' gedrag'
Asociaal en alledaagse kleine ordeverstoorders. Gedrag dat het lesgeven van de leraar onderbreekt en het leerproces van medeleerlingen belemmert.
Soms niet bewust, maar door een gebrek aan duidelijke verwachting.
Ontwrichtend 'moeilijk' gedrag
Gedrag dat leidt tot blijvende wanorde, langdurig ongepast gedrag, frequente moedwillige onderbrekingen of gezagsondermijnend gedrag van leerlingen.
Ad hoc uitingen: (verbale) agressie, beschadigen van schoolmaterialen...
Patronen: spijbelen, pesten, seksuele intimidatie, racisme, delinquent gedrag ...
Externaliserend en internaliserend
Spanningssituatie met negatieve energie en gevoelens kan worden afgereageerd op omgeving (externaliserend) of op de eigen persoon (internaliserend).
Agressief gedrag is deel van de normale ontwikkeling van jonge kinderen
Manier om zicht uit te drukken
Piek rond de leeftijd van 2 a 3 jaar als gevolg van
- gebrekkige mondelinge taalvaardigheid
- toenemende motorische vaardigheden
- groeiende behoefte aan autonomie
Nadien een daling van agressief gedrag in de meeste kinderen.
Kleuters
Ook nadien zal elk kind weleens ontzettend kwaad worden of zich agressief gedragen.
Soms is er sprake van een gedragsstoornis wanneer verschillende vormen van ongehoorzaamheid, boosheid, agressie...
- Voortdurend en herhaaldelijk voorkomen
- Hardnekkig zijn
- Aanwezig zijn in verschillende situaties
- Met aanzienlijke verstoring gepaard gaan
(meer info, klik hier)
Kinderen en jongeren
Text
Gedrag waarmee grenzen, regels of waarden overschreden worden, of ermee gedreigd wordt. Hiermee wordt materiële, lichamelijke of psychische schade berokkend aan anderen of jezelf.
De persoon is zich niet per se bewust van de gevolgen of effecten van het eigen gedrag.
Agressief gedrag: brede definitie
Fysieke agressie
Iemand kwetsen door die pijn te doen zoals bijten, knijpen, duwen, slaan, trekken, krabben, voorwerpen gooien, aan de haren trekken, vechten, vernielen ...
Sociale agressie
Iemand kwetsen door de sociale status en vriendschappen te beschadigen zoals uitsluiten, negeren, onjuiste geruchten verspreiden ...
Volwassenen vinden sociale agressie van kinderen minder belangrijk, hebben er minder aandacht voor, grijpen er minder vaak op in. (Salimi et al., 2019)
Verbale agressie
Agressief taalgebruik zoals roepen, schreeuwen, uitlachen, uitschelden, vernederen, bedreigen ...


"Moeilijk" gedrag kan...
Onbewuste of intentionele schade berokkenen
Een ad-hoc reactie zijn op frustratie of een aangeleerd patroon
==> Frustratie-agressie vs. instrumentele agressie
Vooruitblik thema's
Agressief gedrag kan...
Frustratieagressie
(reactieve agressie / affectieve agressie)
- Leerling ontploft - niet in verhouding met aanleiding
- Men ziet en voelt dat de kwaadheid écht is
- Uit zich in verbale en fysieke spanning
- Vaak uit onmacht, als reactie op een frustratie
- (Gedeeltelijk) controleverlies
- Je hoort vooral verwijten, men overdrijft
Instrumentele agressie (= geweld)
(proactieve agressie / offensieve agressie)
- Geen controleverlies: agressie is intentioneel, doelgericht en weloverwogen
- Geveinsde kwaadheid of intimidatie, bedreiging, manipulatie
- Via bekrachtiging aangeleerd: patroon
Vooruitblik thema's
Tussenkomen in patronen van ontwrichtend gedrag
vb. pesten, spijbelen, pesten, seksuele intimidatie, racisme, delinquent gedrag, instrumentele agressie...
=> Dit gaat breder dan je les. Het zijn issues om aan te pakken met het team, leerling-begeleiding, schoolbreed, gespecialiseerde organisaties (zie gastlessen)
==> Je kan hier wel invloed op hebben via een positief klasklimaat met sterk klasmanagement
Je bent verantwoordelijk, maar je bent niet alleen!
A. Reageren op ad-hoc "moeilijk" gedrag

Feedback
Het geven van de ik-boodschap
Vooruitblik thema's
Reageren op ad-hoc storend gedrag
(-) Welke consequentie hangt aan het niet-naleven?
(+) Wat is wenselijk gevolg?
Toon dat je het gedrag hebt opgemerkt
Non-verbale communicatie is zeer effectief omdat het de les niet onderbreekt en geen 'publiek' geeft aan de verstoorder wat tot escalatie kan leiden omdat men 'status' haalt uit het storend gedrag en de berispingen van de leerkracht.
> oogcontact
> afstand verkleinen
> trager praten
> stilte
> verborgen berisping
Geef onmiddellijke feedback, in de kiem smoren
Reageer onmiddellijk, kort, redelijk en consequent op het storend gedrag. Zelfs als het nog niet echt storend is.
(kan ook non-verbaal)
Soms voorkeur voor smoothness & momentum
Wanneer het gedrag de les niet verstoort, escalatiegevaar minimaal is, gedrag niet wordt overgenomen door anderen, geen centrale regels/afspraken/procedures gebroken worden.
- Wees je bewust van je emoties, accepteer ze
- Haal diep adem
- Neem makkelijke houding aan, voeten stevig op de grond
- Ventileer via kleine bewegingen, traag en gecontroleerd
- Neem letterlijk afstand
- Stop met praten, neem een rustpauze
- Denk: dit is niet persoonlijk
- Denk: oké soms gebeuren dergelijke dingen, schrap zetten!
- Verlaat even de ruimte
- Zoek iemand die even kan overnemen
Reageren op frustratie agressie: check-in bij jezelf
Vooruitblik thema's
Text
Reageren op frustratie agressie: time-out (kalmeren)

Check-in bij de leerling
Besef: leerling is controle kwijt, niet vatbaar voor ratio
Vooruitblik thema's
Text

Aangepast van Leonard (2009)


Strategie 1: Kalmeren bij frustratieagressie
- Maak contact op niet-bedreigende manier
- Let op je eigen lichaamstaal
- Bewijs dat je begrijpt hoe agressor zich voelt
- Voorzie afkoelperiode, laat uitrazen (time-out)
- Afleiding
- Ga in gesprek eens de emoties voldoende gezakt zijn
- ik-boodschappen
- houd vast aan grenzen
- denk samen na of geef jouw idee over oplossingen
- corrigeer foute informatie
- let op met beloften die je niet kan waarmaken
Strategie 2: Grenzen stellen bij instrumenele agressie
- Suggereer subtiel de grens (vraag, oogcontact, ik-boodschap, afleiding, humor ...)
- Zeg de agressor vriendelijk en duidelijk te stoppen.
- Herhaal de boodschap kort en kordaat
- Blijf op je standpunt tot het gedrag gestopt is, wees consequent
Indien dit niet werkt:
- Waarschuw één maal met een consequentie
- Voer de consequentie uit
OF
- ontmijn
- zoek hulp
Strategie 3: Ontmijnen, voorkom escalatie
Onverwachte reactie waarna je de draad weer oppikt. Profiteren van feit dat de ander even perplex staat.
- Verrassende reacties
- Afleiding (bv. ander onderwerp aansnijden)
- Positieve herinterpretatie
- Humor (niet kwetsend!)
- Probeer niet te winnen (doel is niet in een machtsstrijd verzeild te geraken)
Strategie 4: Hulp halen
- Leerkracht bepaalt zélf of er hulp geboden wordt en op welk moment.
- Respecteer elkaars deskundigheid (blijf in de buurt, vraag aan leerling naar de leerkracht te luisteren, neem leerling mee voor time-out)
- Hulp achteraf
Text
Incident afronden: persoonlijk herstelgesprek
- Start bij aanleiding agressie
- Ik-boodschappen
- Actief luisteren
- Verken door verder bevragen - ook je eigen kant
- Maak afspraken naar de toekomst
- Herstel: goedmaken?
Dit doe je ZELF - jij moet als leerkracht verder met de leerling
Text
Incident afronden: groepsgericht herstelgesprek
Overleg tussen diegene die in de fout ging en diens ondersteuners (ouders, vrienden) en het slachtoffer en diens ondersteuners. Doel is materiële of psychologische schade herstellen. Onder begeleiding van onafhankelijke moderator die vast script volgt en die eerst met elke partij individueel gesprek heeft.

Leonard (2009)
Opdracht: probleemgedrag
Reageer in je break-out rooms chat:
- Analyseer jullie casus aan de hand van het kader 'warm-streng': in welk kwadrant situeert de leerkracht zich?
- Welke acties zou je voorstellen om met deze casus om te gaan? Baseer je op en verwijs naar het stappenplan.

Duo

10 minuten
B. Je houding als
'the best antidote'
(reageren door proactief te zijn)

Agirdag: Warm-streng
Gepaste hoeveelheid dominantie
- Maak duidelijk wat je verwacht en wat gevolgen zijn
- Geef duidelijkheid over de leerdoelen
- Wees assertief
Gepaste hoeveelheid samenwerking
- Wees flexibel bij het bepalen van leerdoelen
- Toon je persoonlijke interesse in leerlingen
- Wees fair en waarderend
Bewustzijn van leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften (zie volgende weken: inclusie en differentiatie)
Marzano & Marzano (2003)

Créton & Wubbels (2010)
Onderzoek laat zien dat wanneer leerlingen vinden dat hun docent relatief veel (emotionele) nabijheid combineert met relatief veel invloed, het klasklimaat gekenmerkt wordt door een rustige, prettige werksfeer (Wubbels et al., 2006)
Verbindend gezag, geweldloos verzet, nieuwe autoriteit
is gebaseerd op de principes van geweldloos verzet en verenigt twee uitersten die schijnbaar niet te verenigen zijn: zowel hiërarchische afstand als relationele nabijheid, zowel een liefdevol anker als heldere grenzen en zowel verzet tegen wat onacceptabel is als geloven in de mogelijkheden van de ander.
Haim Omer (2010)
2. REGELGEVING INCLUSIEF ONDERWIJS
REWIND: Wat was inclusief onderwijs?
Begrip "inclusie" heeft al hele weg afgelegd, wordt op verschillende manieren gedefinieerd
Opertti et al. (2014)
Vier paradigma's:
1. Mensenrechten voor personen met een handicap (>1948) inclusie versus exclusie, focus op participatie
2. Personen met specifieke onderwijsbehoeften (>1990) participatie én leren, leerlingen met special needs
3. Gemarginaliseerde groepen (>2000) gelijke onderwijskansen leerlingen uit kansengroepen
4. Hervorming onderwijssysteem for all (>2005) maximale leer- en ontwikkelkansen alle leerlingen
Leerlingen met beperking
Leerlingen met speciale onderwijsbehoeften
Leerlingen uit gemarginaliseerde groepen
Alle leerlingen
Vier verschillende soorten definities voor inclusie volgens Göransson & Nilholm (2014)
Van individuele focus naar communities

Engsig (2015) onderscheidt in definities drie soorten outcomes die aandacht krijgen:
- Fysieke inclusie: de eenvoudige aan- of afwezigheid
- Sociale inclusie: de actieve participatie
- Ervaren inclusie: subjectieve gevoel erbij te horen, deel van grotere gemeenschap te zijn, sense of belonging
Diepte van inclusie

Verschillende niveaus
Docent
Opleiding
Instelling
Maatschappij
Ecologische systeembenadering Bronfenbrenner
"Een inclusieve leeromgeving is een leeromgeving die kwaliteitsvol onderwijs mogelijk maakt voor alle leerlingen ongeacht beperking, etniciteit, sociale afkomst, taal, gender, … Dit mogelijk maken betekent dat een schoolteam actief de noden ondersteunt zodat alle leerlingen tot maximaal leren en participeren komen op zowel cognitief, sociaal, emotioneel, motorisch en moreel vlak."
- Prestaties én beleving
- Verschillende ontwikkelingsdomeinen
- Alle studenten
Definitie (Onderzoeksproject Potential)
Afhankelijk van hoe je "inclusie" definieert...
Indien eng ingevuld:
"inclusie = het gaat om personen met leerproblemen"
=> Inclusief is niet noodzakelijk ook een positief leefklimaat
<---> Brede invulling binnen de opleiding:
"inclusie = iedereen tot maximaal leren krijgen"
=> Elk inclusief leefklimaat = positief leefklimaat
=> is voorwaarde om van kwaliteitsvol onderwijs (?)
Rewind naar eerst les
2.1 Recht op inclusief onderwijs

Vlaanderen is koploper qua segregatie.
Percentage van leerlingen in buitengewoon onderwijs
Vlaanderen koploper qua ongelijkheid.

- 2002: GOK-decreet
- 2006: Verenigde Naties stellen verdrag op omtrent het recht op inclusief onderwijs en de verplichting voor overheden om aan inclusief onderwijssysteem te werken.
- 2009: België ratificeert VN-verdrag
- 2011: Decreet betreffende het inschrijvingsrecht
2014: M-decreet- 2023: Leersteundecreet
- 2025: Visienota inclusief onderwijs
Text
Recht op inclusief onderwijs - implementatie in België
2.2 Decreten
2002
Decreet Gelijke Onderwijs Kansen
Kent ook hele geschiedenis: klik hier indien interesse



Inschrijvingsrecht
Rechtsbescherming
LOP's en Commissie Leerlingenrechten
Ondersteuning
Extra omkadering werkingsmiddelen
- Thuistaal van de leerling
- Ontvangen van een schooltoeslag
- Hoogst behaalde opleidingsniveau van de moeder
- De leerling wordt tijdelijk of permanent buiten het eigen gezinsverband opgenomen
- De ouders behoren tot de trekkende bevolking
GOK-indicatoren
2011
Decreet betreffende inschrijvingsrech
Dubbele contingentering die naar sociale mix streeft, afgeschaft
Scholen hoeven geen zeker percentage stoelen meer vrijhouden voor kwetsbare leerlingen.
Steden en gemeenten kunnen scholen wel nog opleggen max. 20% van de plekken vrij te houden voor 'ondervertegenwoordigde' groep.
Aanpassing sinds schooljaar 2023-2024
Decreet Leersteun
2023

Leersteunmodel / Zorgcontinuum

Gericht op minder leerlingen en steeds specifiekere onder-steuning
Betrekken van meer partners binnen en buiten de school
Brede basiszorg
Redelijke aanpassingen
Afbeelding:
Prodiagnostiek (2024)
Leersteunmodel / Zorgcontinuum

Afbeelding:
Prodiagnostiek (2024)
School neemt extra maatregelen zodat leerling gemeenschappelijk curriculum kan blijven volgen (remediëren, differentiëren, compenseren, dispenseren)
Aanpassingen moeten doeltreffend zijn, evenwaardig, zelfstandigheid vergroten en veilig zijn.
Doel is barrières verlagen, hier en nu.
Wat redelijk is voor de ene school is dat niet per se voor de andere.
- Differentiëren: rekening houden met interesse, leerstatus en leerprofiel (volgende week verdieping)
- Remediëren: helpen om bij te benen
- Compenseren: hulpmiddelen laten gebruiken
- Dispenseren: vrijstellen van onderdeel zonder dat eindcertificering in gedrang komt
Redelijke aanpassingen
Opdracht: Wat zijn redelijke aanpassingen?
Bevraag bij je medestudent:
Plaats in de chat voorbeelden van differentiëren, remediëren:, compenseren of dispenseren die je zelf ooit meemaakte of bedenk wat je zou kunnen doen i.f.v. je vak.


Duo-trio

10 minuten
Disproportionaliteit
Aanpassingsplicht, maar bij onevenredige belasting OF indien bestaande maatregelen de vraag al voldoende compenseren, kunnen redelijke aanpassingen worden geweigerd.
Indicatoren:
- financiële en organisatorische impact,
- frequentie en duur van gebruik,
- beschikbaarheid van alternatieven.
Principe: aanpassingen mogen niet zo zwaar zijn, dat ze het lange termijn-doel van inclusie voor de organisatie in gevaar brengen
Disproporionaliteit
Leersteunmodel / Zorgcontinuum

Afbeelding:
Prodiagnostiek (2024)
CLB onderzoekt specifieke onderwijsbehoeften en stelt eventueel een GC-verslag op dat nood aan leersteun motiveert en hulp uit leersteuncentrum mogelijk maakt.
Leersteunmodel / Zorgcontinuum

Afbeelding:
Prodiagnostiek (2024)
Als volgen van gemeenschappelijk curriculum met redelijk aanpassingen niet haalbaar blijkt, kan CLB een IAC of OV4-verslag opstellen.

- IAC: als gemeenschappelijk curriculum niet haalbaar.
- OV4: als gemeenschappelijk curriculum wel haalbaar maar mits zeer intensieve ondersteuningsnood en doorgedreven aanpassingen

Buitengewoon onderwijs

Inclusie is naast een doel ook vooral een proces waarin de mate van bereikte inclusie gradueel toeneemt.
Let's check out


Proefexamenles
Eén van deze thema's:
Differentiatie en UDL
Regelementering rond inclusief onderwijs
Einde van de les!
Tijd om de benen te strekken voor de volgende les start!


Referenties
- Bardach, L., Bostwick, K. C. P., Fütterer, T., Kopatz, M., Memarpour Hobbi, D., Klassen, R. M., … & Pietschnig, J. (2024). A meta-analysis on teachers’ growth mindset. Educational Psychology Review, 36, Art. 84. https://doi.org/10.1007/s10648-024-09925-7
- Celeste, L., Baysu, G., Phalet, K., Meeussen, L., & Kende, J. (2019). Can School Diversity Policies Reduce Belonging and Achievement Gaps Between Minority and Majority Youth? Multiculturalism, Colorblindness, and Assimilationism Assessed. Personality and Social Psychology Bulletin, 45(11), 1603–1618. https://doi.org/10.1177/0146167219838577
- De Clerck, K. (2015). De Block, Alfred. (1920-1999). De Block, Alfred (1920-1999) | UGentMemorie
- Dweck, C. (2007). Mindset: The New Psychology of Success. Random House Publishing Group.
- Gergen, M.M., Gergen, K.J., & Barrett, F.J. (2004). Appreciative Inquiry as Dialogue: Generative and Transformative.
- Lutz, H. (2002). Zonder blikken of blozen. Het standpunt van de (nieuw-) realisten. Tijdschrift voor Genderstudies, (3), 7-17.
- Ponet, B., Vantieghem, W., Tack, H., & Vanderlinde, R. (2025). Teacher educators’ distinctive contribution to education that serves all: Introducing a conceptual framework based on a systematic literature review. European Journal of Teacher Education. https://doi.org/10.1080/02619768.2025.2502393
Overzicht LIND-kaders

Model van Simons
beginsituatie

Growth mindset
beginsituatie
Leerdoelen


Leerdoelen

Leerdoelen
Leerdoelen


LVB
WAARVAN?
WIE?
WAARTOE?
HOE?

Soorten feedback
Feedback

Feedback
Niveaus van feedback

Feedback
Het geven van de ik-boodschap

Motivatie

Motivatie

Motivatie

ZRL
ZRL

In verschillende fasen zelfregulerend leren

ZRL
Taalgericht vakonderwijs

Bewegingstussendoortje
Positief en inclusief leefklimaat - P&D (Hoorcollege 4)
By idlovub
Positief en inclusief leefklimaat - P&D (Hoorcollege 4)
Woensdag 4 maart 2026
- 365