Welkom!

Let's check in!

Welk GIFje geeft weer hoe jij er nu bijzit? Deel het in de chat!

Check-in

Bevraag bij je medestudent:

Hoe zit je er nu bij en waarom?
(Extra: hoe waren de gastlessen?)

Duo

4 minuten

Storingen hebben voorrang!

Recap vorige les

Wie is er betrokken bij dit vak? Hoe zit dit vak in elkaar?

Kennismaking

   0) (nog wat meer) met elkaar
   1) met "PIL"

   2) met het docententeam

Wat is een "positief leef- of klasklimaat"? Waarom is het belangrijk? Hoe verhoudt zich dit tot inclusie?

Positief leefklimaat

Inhoud vorige les

Leerdoelen PIL

Studenten kunnen....

...vanuit de theoretische kaders die aan bod komen in de (gast)lessen (en de contacten met de vakdidactici) zelfstandig

1) analyseren waarom een klas- of leefklimaat onvoldoende positief en inclusief is;

2)  onderbouwde suggesties doen (' voorspellen') om een specifiek klas- of leefklimaat positiever en inclusiever kan maken. 

Rode draad binnen 'Positief en inclusief leefklimaat' (PIL)

ALLE leerlingen tot leren brengen

1) Je onderwijspraktijk zo drempel-arm mogelijk maken van ontwerp tot evaluatie

2) Sensitief zijn t.a.v. blijvende drempels en responsieve maatregelen nemen

=> Dubbele strategie

=> Kennis van generieke acties die effectief leren bevorderen

=> Kennis van specifieke groepen, drempels, probleemsituaties en acties

in een onderwijssyteem dat drempels heeft die sommigen meer voelen dan anderen

(anders gezegd: omgaan met diversiteit en ongelijkheid)

DISCLAIMER

1) Je onderwijspraktijk zo drempel-arm mogelijk maken van ontwerp tot evaluatie

2) Sensitief zijn t.a.v. blijvende drempels en responsieve maatregelen nemen

=> Kennis van generieke acties die effectief leren bevorderen

=> Kennis van specifieke groepen, drempels, probleemsituaties en acties

Dit leerde je al voor een groot deel in LIND en KLO / je prof bachelor

In PIL dagen we jullie explicieter uit om deze kaders EXTRA bewust in te zetten in grote groepen

Dit kan je niet leren in één vak, één opleiding, één werkervaring of zelfs één carrière...

Wel een mindset, sensitiviteit, onderzoekende houding

Complex en multidimensioneel construct (Wang, 2020)

1. wanneer cognitief leren ondersteund wordt;

2.  socio-emotionele ontwikkeling gestimuleerd wordt; 

3. en klasmanagement verwachtingen rond gedrag schept.

Stimuleren van kritisch denken, stellen van uitdagende doelen, geven van duidelijke instructie en constructieve feedback, faciliteren van cognitieve denkprocessen via leggen van verbanden, scaffolding …. ​

Bieden van veiligheid zodat leerlingen nieuwe ervaringen durven aangaan, kennen van interesses, inspelen op de leefwereld, tonen van een responsieve houding, leerlingen gevoel geven dat ze zichzelf kunnen zijn er erbij horen

Implementeren van afspraken en regels, bieden van structuur en grenzen, positief bekrachtigen van constructief gedrag, zowel preventief als curatief omgaan met storend gedrag ….

Positief klasklimaat (classroom climate)

Afhankelijk van hoe je "inclusie" definieert...

Indien eng ingevuld:

               "inclusie = het gaat om personen met leerproblemen"

            => Inclusief is niet noodzakelijk ook een positief leefklimaat

<---> Brede invulling binnen de opleiding:
          "inclusie = iedereen tot maximaal leren krijgen"

          => Elk inclusief leefklimaat = positief leefklimaat

          => is voorwaarde om van kwaliteitsvol onderwijs (?)

Inclusief leefklimaat

Hoe voorkom je extra drempels in leerprocessen? (positief)
   [LIND, KLO]

   --> Klasklimaat
   --> Adolescentie (niet voor Master Basisonderwijs)
   --> Gastlessen

Hoe help je drempels overkomen of zelfs wegnemen? (inclusief)

    --> Differentiatie

    --> Universal Design for Learning (UDL)

    --> Regelgeving inclusief onderwijs

    --> Gastlessen

Vooruitblik thema's

Samenhang thema's

Vooruitblik thema's

Samenhang gastlessen en thema's: think-pair-share

https://forms.gle/hH4h9JHQ2C7YwvTQ7

Beantwoord volgend formulier over wat je 'lessons learned' zijn vanuit de gastlessen!
 

Solo

10 minuten

Klaar? Zet je camera aan!

Focus vandaag

Waarom zijn er DREMPELS? Waarom is het belangrijk dat leerkrachten helpen drempels te overkomen of zelfs wegnemen? 

Wat is het belang van DIFFERENTIATIE voor het helpen overkomen of zelfs wegnemen van drempels?

Wat is het belang van Universal Design for Learning (UDL) voor het overkomen of zelfs wegnemen van drempels?

Inhoud deze les

Leerdoelen deze les

Studenten kunnen....

...vanuit de theoretische kaders die aan bod komen in de (gast)lessen (en de contacten met de vakdidactici) zelfstandig

1) analyseren welke drempels leerlingen mogelijk ervaren,

2)  onderbouwde suggesties doen (' voorspellen') om drempels te helpen overkomen of zelfs wegnemen.

0. DREMPELS HELPEN OVERKOMEN OF ZELFS WEGNEMEN

Stelling: Leerlingen zijn geen lege vaten die gevuld moeten worden, ze komen met bagage.

Nodig: waarderende benadering

Sterktes en meervoudige identiteit zien, positieve feedback geven

(Gergen, Gergen & Barrett, 2004)

Stelling: Sommige bagage-onderdelen zijn (zo goed als) onveranderbaar. Andere kan je wél beïnvloeden.

Nodig: growth-mindset

Positief effect op eigen geloof dat je het verschil kan maken als leraar en (door hoge verwachtingen) op geloof van leerlingen in zichzelf. (Dweck, 2006; Bardach et al., 2024 )

"A growth mindset is the belief that personal characteristics, such as intellectual abilities, can be developed, and a fixed mindset is the belief that these characteristics are fixed and unchangeable." (Dweck, 2006)

Growth mindset

beginsituatie

Stelling: Omdat de bagage-onderdelen verschillen, zal de nodige (reis)route ook verschillen!

Nodig: diversiteitssensitieve houding

Bereidheid om de route aan te passen
(gelijkwaardigheid > gelijkheid/ kleurenblindheid) (Celeste et al., 2019)

Stelling: Sommigen hebben extra(on)zichtbare drempels op de route enkel en alleen omwille van sociale ongelijkheden.

Racisme

Sexisme

Age-isme

Discriminatie o.b.v. X

Validisme

Nodig: diversiteitsresponsieve houding

 Wees bewust van mogelijk privilege en discriminatie en kies acties die drempels verminderen (Ponet et al., 2025)

Equity - gelijkwaardigheid                  Jusitice - rechtvaardigheid

1. DIFFERENTIATIE

1.1 Vormen van differentiatie

(Opfrissing?)

Externe differentiatie 

Omgaan met verschillen door homogeen te groeperen en verschillend aanbod aan elke groep te voorzien.

Interne differentiatie of binnenklasdifferentiatie

Omgaan met verschillen in heterogene groepen en verschillende behandeling binnen een klasgroep.

Divergente differentiatie

Iedereen naar hetzelfde eindniveau

Convergente differentiatie

Elke leerling individueel zoveel mogelijk vooruitgang

Welke vorm is het meest effectief?

Er is niet één vorm die voor alle leerlingen de beste vorm is.

In het secundair onderwijs is er weinig evidentie dat externe differentiatie op basis van competentieniveau de prestaties voor alle leerlingen verhoogt.

Aan de extremen zien we dat

- de laagst presterende leerlingen meer vooruitgang boeken bij interne differentiatie 

- de sterkste presterende leerlingen meer vooruitgang boeken bij externe differentiatie

Risico's externe differentiatie

Breed aangetoond dat externe differentiatie op basis van competentieniveau een negatieve invloed heeft op schoolse attitudes, zeker bij laag presterende leerlingen

• Verwachtingseffect van leerkracht: lage verwachtingen vertalen zich in lagere pedagogische inzet van leerkracht
• Leerlingen internaliseren lage verwachtingen: hun academisch zelfvertrouwen daalt en inspanningen nemen af, anti-schoolse subcultuur floreert
• Prestatienorm daalt: medeleerlingen richten zich op prestaties van medeleerlingen en zwak presteren wordt de norm

Vooruitblik thema's

Ervaring met differentiatie: think-pair-share

Beantwoord volgende vragen:
   - V1: Hoe werd er tijdens jouw schoolcarrière gedifferentieerd?

   - V2: Hoe heb jij zelf al gedifferentieerd?

https://padlet.com/lerarenopleiding/20260225-pil-hoc2-qj50oyf10h9q5gmw

Duo

6 minuten

1.2 Binnenklasdifferentiatie

Hoe differentiëren?

1. Groeigericht lesgeven (cf. growth mindset)

- groeikansen zien en benoemen

- haalbare, hoge verwachtingen (zone naaste ontwikkeling)

- impact van self efficacy (van leraar, schoolteam en leerling)

2. Ethisch kompas gericht op de leerling

- leerprocessen van leerling staan centraal

vs. druk vanuit leerplannen, directie, administratie

Doel en basisfilosofie

Zie School in Partnerschap

Inspelen op verschillende soorten verschillen

Zie autonomie bevorderen, Zelfdeterminatietheorie

Leer'niveau' is momentopname, dynamisch, daarom spreken van 'status'

Variëren in aanpak, waar mogelijk rekening houden met voorkeuren, als nodig leerstrategieën uitbreiden

1. Flexibel groeperen

- Variatie voorzien aan groeperingen, taken, hulpbronnen en strategieën zoals leerlingen een route op maat vinden

- De klasgroep als sociale eenheid, stimuleer vertrouwen en verbinding

- Geen geïndividualiseerd onderwijs of statische groepen

2. Output = input (cf. dynamische beginsituatie)

- Belang van opvolging van leervorderingen

- Informatie inzetten om de leeromgeving aan te passen
(cf. scaffolding / feed-forward)

Didactische principes

Voorbeelden

Vooruitblik thema's

Analyse van differentiatie: think-pair-share

Beantwoord volgende vragen (door op je eerdere posts te reageren):
   - V3: Op welk soort verschil (volgens het BKD-model) werd in je voorbeelden ingespeeld?

   - V4: Hoe zou je op de andere soorten verschil nog kunnen inspelen?

https://padlet.com/lerarenopleiding/20260225-pil-hoc2-qj50oyf10h9q5gmw

Duo

6 minuten

2. UNIVERSEEL ONTWERP

Onderwijsontwerp universeel toegankelijk maken.

Inzichten uit architectuur, neurologie, onderwijskunde.

CAST 2018

Terugkoppeling naar rode draad PIL

1) Je onderwijspraktijk zo drempel-arm mogelijk maken van ontwerp tot evaluatie

2) Sensitief zijn t.a.v. blijvende drempels en responsieve maatregelen nemen

=> Kennis van generieke acties die effectief leren bevorderen

(Opties aanbieden = UDL light)

=> Kennis van specifieke groepen, drempels, probleemsituaties en acties

(Naast opties aanbieden,
ook drempels wegnemen = UDL+)

ALLE leerlingen tot leren brengen

Vanuit kennis over specifieke groepen, drempels, acties zorg je ervoor dat kwetsuren die mentale ruimte (kunnen) innemen niet aanwezig zijn:

   - Weg met stereotypen en bias

   - Taalrijke omgeving (met vb. preteaching vrijblijvend aanwezig)

   - Gebruik counterstereotypen
   - Maak leerlingen zelf mee verantwoordelijk (nodig hen uit)
   - Kies evaluatievormen die niemand (onbedoeld) bevoordelen

   - Kies participatievormen die net enkel de dominante stem ruimte geven

UDL en drempels wegnemen

Relatie universeel ontwerp en differentiatie

• Welke redelijke aanpassingen kunnen we voor alle leerlingen universeel aanbieden?
   
• UDL en differentiatie streven hetzelfde na: alle leerlingen optimaal laten leren, ongeacht hun verschillen
   
• BKD en UDL zijn complementair, ze combineren om meer flexibiliteit en toegankelijkheid in je lessen te brengen

Voorbeelden

Vooruitblik thema's

Ervaring met UDL: think-pair-share

Beantwoord volgende vragen:
   - V4: Hoe werd er tijdens jouw schoolcarrière gebruik gemaakt van UDL-principes?

   - V5: Hoe heb jij zelf al UDL-principes toegepast?

   - V6: Hoe zou je UDL in de toekomst nog kunnen inzetten?

https://padlet.com/lerarenopleiding/20260225-pil-hoc2-qj50oyf10h9q5gmw

Duo

9 minuten

EXTRA: DIVERSITEITSRESPONSIEF ONDERWIJS

Eigen doctoraatsonderzoek

Eigen doctoraatsonderzoek

Eigen doctoraatsonderzoek

Eigen doctoraatsonderzoek

Eigen doctoraatsonderzoek

Eigen doctoraatsonderzoek

Eigen doctoraatsonderzoek

Eigen doctoraatsonderzoek

Eigen doctoraatsonderzoek

Eigen doctoraatsonderzoek

Let's check out

Volgende week....

Eén van deze thema's: 

Klasmanagement

Reglementering rond inclusief onderwijs

Einde van de les!

Tijd om de benen te strekken voor de volgende les start!

Referenties

• Bardach, L., Bostwick, K. C. P., Fütterer, T., Kopatz, M., Memarpour Hobbi, D., Klassen, R. M., … & Pietschnig, J. (2024). A meta-analysis on teachers’ growth mindset. Educational Psychology Review, 36, Art. 84. https://doi.org/10.1007/s10648-024-09925-7
• Celeste, L., Baysu, G., Phalet, K., Meeussen, L., & Kende, J. (2019). Can School Diversity Policies Reduce Belonging and Achievement Gaps Between Minority and Majority Youth? Multiculturalism, Colorblindness, and Assimilationism Assessed. Personality and Social Psychology Bulletin, 45(11), 1603–1618. https://doi.org/10.1177/0146167219838577
• De Clerck, K. (2015). De Block, Alfred. (1920-1999). De Block, Alfred (1920-1999) | UGentMemorie
• Dweck, C. (2007). Mindset: The New Psychology of Success. Random House Publishing Group.
• Gergen, M.M., Gergen, K.J., & Barrett, F.J. (2004). Appreciative Inquiry as Dialogue: Generative and Transformative.
• Lutz, H. (2002). Zonder blikken of blozen. Het standpunt van de (nieuw-) realisten. Tijdschrift voor Genderstudies, (3), 7-17.
• Ponet, B., Vantieghem, W., Tack, H., & Vanderlinde, R. (2025). Teacher educators’ distinctive contribution to education that serves all: Introducing a conceptual framework based on a systematic literature review. European Journal of Teacher Education. https://doi.org/10.1080/02619768.2025.2502393

Overzicht LIND-kaders

Model van Simons

beginsituatie

Growth mindset

beginsituatie

Leerdoelen

Leerdoelen

Leerdoelen

Leerdoelen

LVB

WAARVAN?

WIE?

 WAARTOE?

HOE?

Soorten feedback

Feedback

Niveaus van feedback

Feedback

Het geven van de ik-boodschap

Motivatie

Motivatie

Motivatie

ZRL

ZRL

In verschillende fasen zelfregulerend leren

ZRL

Taalgericht vakonderwijs

1.1. Leersteundecreet

Welke aandeel van de schoolgaande leerlingen gaat naar school in het buitengewoon onderwijs?

(Dataloep)

Kleuter

Lager

Secundair

Welke aandeel van de schoolgaande leerlingen gaat naar school in het buitengewoon onderwijs?

(Dataloep)

1%

6%

11%

Kleuter

Lager

Secundair

De Schauwer, Van de Putte, Beco (2019)

Vlaanderen is koploper qua segregatie

Percentage van leerlingen in buitengewoon onderwijs

Vanaf 3:30

Data Onderwijs Vlaanderen (PISA 2018)

Vlaanderen koploper qua ongelijkheid.

• 2006: Verenigde Naties stellen verdrag op omtrent het recht op inclusief onderwijs en de verplichting voor overheden om aan inclusief onderwijssysteem te werken.
• 2008: GOK-decreet
• 2009: België ratificeert dit verdrag
• 2014: M-decreet
• 2023: Leersteun decreet (ter vervanging M-decreet)

Recht op inclusief onderwijs

(Meer info over wettelijke basis zie hier)

Decreet Leersteun

2023

Gericht op minder leerlingen en steeds specifiekere onder-steuning

Betrekken van meer partners binnen en buiten de school

Brede basiszorg

Redelijke aanpassingen

Afbeelding:

Prodiagnostiek (2024)

Afbeelding:

Prodiagnostiek (2024)

School neemt extra maatregelen zodat leerling gemeenschappelijk curriculum kan blijven volgen (remediëren, differentiëren, compenseren, dispenseren - REDICODIS).

Ondersteuning van bv. zorgcoördinator, pedagogisch begeleider

Redelijke aanpassingen

Aanpassingen moeten doeltreffend zijn, evenwaardig, zelfstandigheid vergroten en veilig zijn.

Doel is barrières verlagen, hier en nu.

- Differentiëren: rekening houden met interesse, leerstatus en leerprofiel straks verdieping)

- Remediëren: helpen om bij te benen

- Compenseren: hulpmiddelen laten gebruiken

- Dispenseren: vrijstellen van onderdeel zonder dat eindcertificering in gedrang komt

Disproportionaliteit

Er is een aanpassingsplicht, maar een gevraagde aanpassing kan onder strikte voorwaarden geweigerd worden. 

Op basis waarvan?

Afbeelding:

Prodiagnostiek (2024)

CLB onderzoekt specifieke onderwijsbehoeften en stelt eventueel een GC-verslag op dat nood aan leersteun motiveert en hulp uit leersteuncentrum mogelijk maakt.

Afbeelding:

Prodiagnostiek (2024)

Als volgen van gemeenschappelijk curriculum met redelijk aanpassingen niet haalbaar blijkt, kan CLB een IAC of OV4-verslag opstellen.

• IAC: als gemeenschappelijk curriculum niet haalbaar.
• OV4: als gemeenschappelijk curriculum wel haalbaar maar mits zeer intensieve ondersteuningsnood en doorgedreven aanpassingen

Opdracht: wat kunnen redelijke aanpassingen zijn?

Surf naar de Canvasruimte, naar de pagina met informatie over de algemene kaders per campus voor campus Etterbeek. Open het gedeelde document Opdracht redelijke aanpassingen.

We gaan uit elkaar in acht break out rooms.

Bespreek met elkaar de casussen en stel redelijke aanpassingen voor.

Maak nota van jullie voorstellen in het gedeelde document (of stuur het mij nadien op).

Wie hulp nodig heeft kan mij in de chat van de eigen break out room 'taggen' via @Els Consuegra

groep

15 minuten

1.2. GOK-decreet en inschrijvingsdecreet

2002

Decreet Gelijke Onderwijs Kansen

Kent ook hele geschiedenis: klik hier indien interesse

Inschrijvingsrecht

• Thuistaal van de leerling
• Ontvangen van een schooltoeslag
• Hoogst behaalde opleidingsniveau van de moeder
• De leerling wordt tijdelijk of permanent buiten het eigen gezinsverband opgenomen
• De ouders behoren tot de trekkende bevolking

GOK-indicatoren

Dubbele contingentering die naar sociale mix streeft, werd afgeschaft

Scholen hoeven geen zeker percentage stoelen meer vrijhouden voor kwetsbare leerlingen.

Steden en gemeenten kunnen scholen wel nog opleggen max. 20% van de plekken vrij te houden voor 'ondervertegenwoordigde' groep.