Een uitdagend plan

Vakdidactiek Gedragswetenschappen/Psychologie/Pedagogiek 1

#1

DOELSTELLING​

De student kan doelstellingen selecteren op basis van eindtermen en curriculumdossiers die betrekking hebben op het vakgebied (bv. Psychologie positioneren binnen de sleutelcompetenties).

​De student kan een concrete en relevante probleemstelling formuleren en deze een centrale plek geven in de didactische lesopbouw.  

Probleemstelling
​ - Waar wil je naartoe met je les
   (en je leerlingen)? 
 - In welke mate bepaal je dat zelf?

Gedragswetenschappen en Psychologie-pedagogie: Waar en in welke onderwijsvormen vinden we dit?

Gedragswetenschappen 

ASO: Humane wetenschappen (menswetenschappen) 

Sociale wetenschappen

(component opvoedkunde)

TSO: Sociaal-technische wetenschappen

TSO/BSO:

Voornamelijk in allerlei richtingen gezondheidszorg

OUDE SYSTEEM

Psychologie

Pedagogie

...

Hoger onderwijs:

Bij de meeste mens- of interactiegerichte opleidingen

Psychologie

Pedagogie

...

Nieuwe leerplannen in het vrij onderwijs

• Sociologie en psychologie
• Sociale- en  Gedragswetenschappen 

• Toegepaste sociale en Gedragswetenschappen 

Doorstroomfinaliteit:

Humane wetenschappen

Maatschappij- en welzijnswetenschappen

welzijnswetenschappen

Dubbele finaliteit:

Maatschappij en welzijn

Opvoeding en begeleiding

Defensie en veiligheid

Gezondheidszorg

Sportbegeleiding

Arbeidsfinaliteit:

Zorg en welzijn

Basiszorg en ondersteuning

• Basiszorg en ondersteuning
• Opvoedkunde
• Ontwikkeling 
• (Ped)agogisch handelen

Hoger onderwijs:

Bij de meeste mens- of interactiegerichte opleidingen

• Psychologie
• Pedagogie

• Maatschappij en welzijn
• Opvoeding en begeleiding
• Sportbegeleiding - psychologie
• Defensie en veiligheid - psychologie

Nieuwe leerplannen in het GO!

• Gedragswetenschappen

Doorstroomfinaliteit:

Humane wetenschappen

Maatschappij- en welzijnswetenschappen

Welzijnswetenschappen

Dubbele finaliteit:

Maatschappij en welzijn

Opvoeding en begeleiding

Defensie en veiligheid

Gezondheidszorg

Sportbegeleiding

Wellness en schoonheid

Arbeidsfinaliteit:

Zorg en welzijn

Basiszorg en ondersteuning

• Opvoedkunde
• (Ped)agogisch handelen

Hoger onderwijs:

Bij de meeste mens- of interactiegerichte opleidingen

• Psychologie
• Pedagogie

• Toegepaste psychologie
• Opvoedkunde

Handige tool: De onderwijskiezer biedt raad:

Welke lessen/vakken mag je geven?

Gedragswetenschappen, psychologie, pedagogie is normaalgezien OK. Leerplannen kunnen wel erg diverse leerlijnen bevatten die in sommige scholen onder éénzelfde vak worden ondergebracht...

In de doorstroomfinaliteit zit je doorgaans safe. Let bij dubbele finaliteit en arbeidsfinaliteit vooral op dat je lessen geeft die voldoende kaderen in de leerlijn pedagogie of psychologie...

Kort iets over bekwaamheidsbewijzen

Het leerplan

Het GO! en koepels van  onderwijsnetten ontwikkelen leerplannen.

De Vlaamse Regering geeft, volgens criteria en volgens advies van de onderwijsinspectie, haar goedkeuring.

Doorgaans is er een leerplan per graad.

Waar vind je leerplannen?

+ op Canvas bij dit vak: oplijsting van de meest courante leerplannen!

Ter illustratie...

Voor ons vakgebied vooral relevant:

Sociaal - Relationele competenties

Lichamelijke en geestelijke gezondheid  

Sociaal - Relationele competenties:

De leerlingen gaan respectvol en constructief met anderen in interactie rekening houdend met elkaars grenzen.

• rekening houden met de opvattingen, de fysieke en mentale grenzen en de emoties van anderen;
• grenzen bewaken;
• reageren tegen pest- en uitsluitingsgedrag;
• samenwerken en actief bijdragen aan de uitwerking van een gezamenlijk resultaat;
• omgaan met emoties;
• respect tonen voor relationele en seksuele integriteit;
• sociaal vaardig interageren in informele en formele relaties.

Lichamelijke en geestelijke gezondheid:

De leerlingen ontwikkelen gezondheidsvaardigheden in functie van hun fysiek en mentaal welzijn binnen verschillende thema’s.

 een greep uit de inhouden GW & PPW...

Kind en jongere in de samenleving

• Gezinsstructuren
• Sociale klassen
• Beroepsgroepen
• Vroeger vs nu

Gezondheidsgedrag

• hulpvragen identificeren
• specifieke noden van doelgroepen
• gedragsverandering
• preventieve en curatieve strategiën
• motivatie en gespreksvoering
• ook: veerkracht /coping /welbevinden

Opvoedings-situaties en opvoedingsstijlen

• Actoren betrokken bij opvoeding
• Primair, secundair en tertiair opvoedingsmilieu
• Beïnvloedende, risico- en protectieve factoren
• Zakgeld, bedtijd, ...

Identiteit

• Betekenis van identiteit
• veelzijdigheid van identiteit
• Ontwikkeling en veranderlijkheid van identiteit
• persoonlijke identiteit vs groepsidentiteit
• ...

Onderzoeks-competenties

• Waarnemen en observeren
• Data verzamelen
• Onderzoeksvragen formuleren
• Kritisch opzoekwerk doen
• Een experiment uitdenken
• Resultaten presenteren
• ...

De eigen sector in kaart brengen

• Gezondheidszorg
• Welzijnszorg
• Sociale kaart
• opzoekwerk doen naar organisaties en hulpbronnen
• ...

Levensloop van de mens

• Levensfasen
• Noden, sterktes en moeilijkheden van elke fase
  • Lichamelijk
  • psychologisch /emotioneel
  • sociaal
• Ontwikkelingspsychologie
• Obstakels in de levensloop
• Omgaan met:
  • Ziekte
  • Handicap
  • Psychische stoornissen
  • Ontwikkelingsrisico’s

Emoties

• Emoties
• Fysieke componenten van emoties
• Culturele aspecten
• Socioculturele verschillen

Psychologie

• Psychische functies
• Leerprocessen
• + verband met ontwikkeling
• Het geheugen
• Basis neuroanatomie
• Opvattingen over ontwikkeling doorheen de geschiedenis van de psychologie
• Psychische stoornissen
• ...

Pedagogiek 

• Pedagogische vaardigheden
• Basisterminologie
• Begeleiding naar de volwassenheid
• Methodieken
• ...

Sociaal gedrag 

• sociale cognitie
• groepsprocessen
• sociale beïnvloeding
• cross-cultureel gedragsonderzoek

(Zelf) reflectie-instrumenten hanteren

• Toepassen van reflectievaardigheden
• Gebruiken van reflectie-instrumenten

Stage 

• In richtingen met dubbele- of arbeidsfinalitieit is doorgaans ook een component stage opgenomen.
• vb: stage in
  • de zorg
  • kleuterschool
  • lagere school
  • ouderentehuis
  • zorgorganisatie
  • ...
• Kansen voor toepassing en vooral terugkoppeling van stage-ervaringen naar de les!

Thema's komen terug...

Algemeen zien we in de leerplannen een opbouw van basisconcepten in de tweede graad die wetenschappelijker (verdiepend) en toegepaster (verbredend) terugkomen in de derde graad.

Welke kansen en valkuilen zie je hierin?

Van onderwerp naar uitdagende probleemstelling 

Waarom probleemstellend werken?

--> Link met zelfdeterminatietheorie, Deci & Ryan (1985; 2000)

Een probleemstelling

formuleren ...

Hoe doe je dat precies?

probleemstelling formuleren

​

probleemstelling = de richting die je geeft aan je les

• een vraag
• een stelling
• een uitspraak
• een fragment
• een (live) experiment
• ...

probleemstelling = de richting die je geeft aan je les

Voorbeelden:

Thema basisemoties:

"Waarom herkennen ook nog nooit eerder gecontacteerde stammen diep in het regenwoud onze gelaatsuitdrukkingen?"

Thema gezondheidsgedrag:

Casus tonen (fragment) + brede vraag: wat heeft deze persoon nodig?

Thema pubers (en thema kleuters al gezien):

"Zijn Pubers gewoon grote Kleuters?"

Thema groepsconformisme: "We zijn een grote bende meelopers" (Confronterend klasexperiment rond groepsconformisme + Waaromvraag )

Voorbeeld-Onderwerp 1:

Ouderenzorg

Met de vergrijzing van onze maatschappij in het achterhoofd is ook de zorg voor ouderen een belangrijk thema waar ook de middelbare schoolkinderen van vandaag mee betrokken zullen worden om oplossingen te zoeken. Stel dat je hier rond wil werken in de tweede graad GW, of de derde graad psychologie, hoe ga je dan te werk?

Voorbeeld-Onderwerp 2:

De invloed van de digitalisering en sociale media op ons (sociale) leven

Jongeren bouwen een online-identiteit op die niet altijd accuraat is. De druk om likes en bevestiging is groot.x

Whatsapp-groepjes bepalen letterlijk of je er bij hoort of niet.

Hoe kader je dit thema in het leerplan GW?

Voorbeeld-Onderwerp 3:

Identiteit in botsing

Jongeren die op zoek zijn naar een identiteit komen soms in moeilijke situaties terecht. Dit kan leiden tot asociaal gedrag maar in extreme gevallen komen ze ook met het gerecht in aanraking. 

vb. Thema's als jeuddelinquentie, geweldpleging, radicalisering...

Hoe kader je dit thema in het leerplan (toepasbaar in alle leerplannen)

Dit zijn slechts ideeën en suggesties,

breng zelf een relevant thema aan!

Is er een thema waar je graag rond wil werken of wat je zeer interesseert én dat volgens jou binnen een leerplan GW of psychologie-pedagogie voldoende te kaderen is?

--> duik in de leerplannen en breng je eigen thema aan!

Van leerplandoel naar lesdoelen

Wat het leerplan verwacht dat je (na een aantal lessen) bereikt

Wat wil je dat je leerlingen tijdens deze les bijleren?

Operationeel, testbaar!

Helemaal klaar met probleemstelling én lesdoelen? kijk eens over het muurtje.

Vele (maatschappelijke) thema's hebben ook wel een link met de leerplannen cultuurwetenschappen, geschiedenis, levensbeschouwing, ...

Ga ook eens na welke aansluitende thema's in andere vakken ter sprake komen.

Praktische tip (stage): spreek gerust collega's van desbetreffende vakken hierover aan!

​vb: --> Zelfde jargon of definities gebruiken, voortbouwen op geziene stof, eventueel vakoverschrijdende aanpak uitwerken,...

Leg kort je lesinsteek en probleemstelling uit aan de rest van de groep.

Waarom koos je voor deze aanpak?

Feedback en inspiratie!

Feedback? Ideeën van anderen?