Welkom!

Let's check in!

Welk liedje geeft goed weer hoe jij je nu voelt / hoe jij er nu bijzit / hoe je je stage tot nu toe ervaart?

1. Surf naar Youtube.

2. Zoek een passend liedje.

3. Post het in de chat.

​(Of deel gewoon de titel)

Check-in

Bevraag bij je medestudent:

Hoe zit je er nu bij en waarom?
(Hoe kijk je naar de stage?)

Duo

4 minuten

Storingen hebben voorrang!

Recap vorige les

Waarom zijn er DREMPELS? Waarom is het belangrijk dat leerkrachten helpen drempels te overkomen of zelfs wegnemen? 

Wat is het belang van DIFFERENTIATIE voor het helpen overkomen of zelfs wegnemen van drempels?

Wat is het belang van Universal Design for Learning (UDL) voor het overkomen of zelfs wegnemen van drempels?

Inhoud vorige les

Rode draad binnen 'Positief en inclusief leefklimaat' (PIL)

ALLE leerlingen tot leren brengen

1) Je onderwijspraktijk zo drempel-arm mogelijk maken

2) Sensitief zijn t.a.v. blijvende drempels en responsieve maatregelen nemen

=> Dubbele strategie

=> Kennis van generieke acties die effectief leren bevorderen

=> Kennis van specifieke groepen, drempels, probleemsituaties en acties

in een onderwijssyteem dat drempels heeft die sommigen meer voelen dan anderen

(anders gezegd: omgaan met diversiteit en ongelijkheid)

Dit vraagt van leerkrachten om 
... extra drempels te voorkomen
... leerlingen te helpen drempels te overkomen
... drempels te reduceren

Racisme

Sexisme

Age-isme

Discriminatie o.b.v. X

Validisme

Inspelen op verschillende soorten verschillen

Zie autonomie bevorderen, Zelfdeterminatietheorie

Niveau is momentopname, dynamisch, daarom spreken van 'status'

Variëren in aanpak, waar mogelijk rekening houden met voorkeuren, als nodig leerstrategieën uitbreiden

Equity - gelijkwaardigheid                  Jusitice - rechtvaardigheid

Geen differentiatie :-(

Zwak presterende leerlingen eruit halen :-( :-(

Olympiades :-)

Extra oefeningen voor wie snel klaar is: :-/
   - meer van hetzelfde?

   - meer uitdagend?

Aandachtspunt: "Zwakke leerlingen"

Terugblik op jullie ervaringen

Focus vandaag

Wat is het belang van KLASMANAGEMENT om alle leerlingen tot leren te brengen?
Hoe voorkomt het extra drempels (positief), helpt het leerlingen drempels overkomen of vermindert het zelfs drempels?

Welke PREVENTIEVE strategieën kan je inzetten i.f.v. klasmanagement? (structureel, voorafgaand aan je les)

Welke REACTIEVE strategieën kan je inzetten i.f.v. klasmanagement? (in the moment, tijdens je les)

Inhoud deze les

Hoe voorkom je extra drempels in leerprocessen? (positief)
   [LIND, KLO]

   --> Klasklimaat
   --> Adolescentie (niet voor Master Basisonderwijs)
   --> Gastlessen

Hoe help je drempels overkomen of zelfs wegnemen? (inclusief)

    --> Differentiatie

    --> Universal Design for Learning (UDL)

    --> Regelgeving inclusief onderwijs

    --> Gastlessen

Vooruitblik thema's

Samenhang thema's

Hoe voorkom je extra drempels in leerprocessen? (positief)
   [LIND, KLO]

   --> Klasklimaat
   --> Adolescentie (niet voor Master Basisonderwijs)
   --> Gastlessen

Hoe help je drempels overkomen of zelfs wegnemen? (inclusief)

    --> Differentiatie

    --> Universal Design for Learning (UDL)

    --> Regelgeving inclusief onderwijs

    --> Gastlessen

Vooruitblik thema's

Samenhang thema's

Leerdoelen deze les

Studenten kunnen....

...vanuit de theoretische kaders die aan bod komen in de lessen zelfstandig

1) analyseren waar klasmanagement spaak loopt (waardoor niet iedereen tot keren komt)

2)  onderbouwde suggesties doen (' voorspellen') om klasmanagement te versterken zodat iedereen wél tot leren kan komen.

1. KLASMANAGEMENT: ALGEMEEN

Vooruitblik thema's

Ervaring met klasmanagement: think-pair-share

Beantwoord volgende vraag:
   - V1: Wat is klasmanagement (volgens het internet)?

   - V2: Welke overlap zien jullie in de beschrijvingen?

https://padlet.com/lerarenopleiding/20260304-pil-hoc3-kraeajhy17v5oxbn

Solo - Duo

2 min - 6 min

Gangbare definitie

Klasmanagement als orde bewaren, controle houden, tuchtmaatregelen nemen etc.

Vraagt groot deel van onze aandacht

Zo'n 15% van de lestijd wordt besteed aan ordehandhaving. Dat is 7,5 minuut per les.

Besteding van de lestijd

 (Talis-2018 Onderzoek)

Besteding van de lestijd

 (Talis-2018 Onderzoek)

Besteding van de lestijd

 (Talis-2018 Onderzoek)

Praktijkschok

Studies tonen aan dat studenten en beginnende leraars zich vaak onvoldoende voorbereid voelen op klasmanagement én meer tijd spenderen aan ordehandhaving

Een positief klasklimaat is aanwezig...

1. wanneer cognitief leren ondersteund wordt;

2.  socio-emotionele ontwikkeling gestimuleerd wordt; 

3. en klasmanagement verwachtingen rond gedrag schept.

Stimuleren van kritisch denken, stellen van uitdagende doelen, geven van duidelijke instructie en constructieve feedback, faciliteren van cognitieve denkprocessen via leggen van verbanden, scaffolding …​

Bieden van veiligheid zodat leerlingen nieuwe ervaringen durven aangaan, kennen van interesses, inspelen op de leefwereld, tonen van een responsieve houding, leerlingen gevoel geven dat ze zichzelf kunnen zijn er erbij horen

Implementeren van afspraken en regels, bieden van structuur en grenzen, positief bekrachtigen van constructief gedrag, zowel preventief als curatief omgaan met storend gedrag ….

Het is meer - reminder hoorcollege 1

Daarom een brede wetenschappelijke definitie

Alle maatregelen om klimaat te scheppen waarin studenten met succes leren en werken (Redant, 2005)

1. Multidimensionaliteit: veel processen (leren, emoties, groepsdynamiek, storingen...)

2. Gelijktijdigheid: gebeurtenissen vaak tegelijkertijd (elk individu stelt acties)

3. Onmiddellijkheid: gebeurtenissen aan snel ritme (actie, reactie)

4. Onvoorspelbaarheid: niet alles onder controle (1 proces kan het overnemen)

5. Openbaarheid: jouw gedrag is steeds zichtbaar (creëert impliciete verwachtingen)

6. Geschiedenis: wat nu gebeurt, bouwt voort op verleden (routine, ruzie)

Klas als organisatievorm (Doyle, 1986)

Een klasomgeving is onvoorspelbaar, dynamisch en veeleisend:

Alle kinderen tot leren brengen, vraagt verschillende foci:

• Focus op de leerling: motivatieprofiel, welbevinden, diversiteitskenmerken, ontwikkelingspsychologie van de adolescent...
   
• Focus op de leerkracht: visie, overtuigingen, waarden, emotieregulatie, doeltreffendheidsbeleving, houding...
   
• Focus op de relatie leerling-leerkracht:  autoritatief, cultureel responsief, warm demander, interpersoonlijk leraarsgedrag...
   
• Didactisch ontwerp: leerdoelen, leerstof, werkvormen, evaluatie, media...
   
• Context: meso- en macroniveau, o.a. infrastructuur, schoolbreed beleid, wrap around i.s.m. schoolexterne partners, ouderbetrokkenheid ...

Klasmanagement (Valcke en De Craene, 2020)

Geen lijstje met tips en tricks ...

Strategieën klasmanagement raken veel topics en zijn in zekere mate contextafhankelijk

Preventief:
Gewenst (leer)gedrag uitlokken en ongewenst gedrag voorkomen

Reactief:
reageren op gedrag

Twee soorten klasmanagementstrategieën

Er zitten al heel wat handvatten in de rugzak van student-leraars en beginnende leraars!

2. KLASMANAGEMENT: PREVENTIEF

A. Afspraken, regels en procedures

Regels zijn ...

• vooraf bepaald
• niet onderhandelbaar
• zowel op macro - meso - micro

Procedures zijn ...

• vaste scenario's/terugkerende routines
• moet je de klasgroep laten inoefenen
• verlopen haast automatisch

Afspraken zijn ...

• steeds in overleg
• zichtbaar in de klas
• haalbaar om na te leven

• Start en einde van een les
• Toegelaten vormen van zelfexpressie (bv. kleding)
• Overgang tussen activiteiten
• Verstoringen van activiteiten
• Herschikking klasopstelling
• Administratieve taken (aanwezigheden, controle agenda)
• Verplaatsingen binnen en buiten klas/gebouw
• Gebruik van materialen en tools
• Groepswerk
• Zelfstandig werken
• Alleen zijn in lokaal
• Benodigd materiaal door leerlingen mee te brengen
• Evaluatie en feedback
• ...

Aandachtsgebieden

B. Proactieve klasmanagementstrategieën

Voor het grootste deel 'houding en finesse'

1. With-it-ness (alertheid): geen kans tot afwijken (kijken, hand leggen, dichterbij komen)

2. Overlapping (multi-tasken): verminder wachttijd (hulp bieden, afleiding reduceren...)

3. Momentum (vaart) & smoothness (vlotte overgang): aandacht vasthouden (duidelijke instructies, logische opbouw, tempo, bewuste ruimte voor storingen/interactie, PLANNING)

4. Groupsfocus (verantwoordelijkheid delen): iedereen laten denken

(werkvormen zoals think-pair-share, antwoord eerst opschrijven, wisbordjes, rolverdeling, cold finger...)

5. Stimulating seatwork (uitdaging op maat creëren): iedereen in actie
(differentiatie, verwachtingen binnen de zone van naaste ontwikkeling/stretchzone, variatie, zelfstandigheid...)

Proactieve klasmanagementstrategieën (Kounin, 1970)

Vooruitblik thema's

Ervaring met klasmanagement: think-pair-share

Beantwoord volgende vraag:
- V3: Welke strategieën herken je in de casussen? Waarom werkt dit wel/niet volgens jullie?

 - V4: Is er wetenschappelijke evidentie voor de gebruikte strategieën?  (zoek bronnen op op Google Scholar)

https://padlet.com/lerarenopleiding/20260304-pil-hoc3-kraeajhy17v5oxbn

Solo - Duo

2 min - 6 min

3. KLASMANAGEMENT: REACTIEF

Reageer in je break-out rooms chat:

Bedenk één of enkele concrete situaties waar probleemgedrag voorkomt.

En beantwoord volgende vragen:

- Wie is betrokken?

- Wanneer vindt het plaats?

- Waar vindt het plaats?

- Waarom gaat de leerling of gaan de leerlingen over tot het probleemgedrag?

- Hoe reageert de omgeving? (Medeleerlingen, ouders, leraren ...)

- Welke vormen van probleemgedrag en agressie herken je?

Opdracht: probleemgedrag

Duo

15 minuten

Wat is probleemgedrag?

Op basis van wat soort overwegingen heb je gedragingen als meer of minder problematisch beoordeeld?

Wirwar aan definities en classificaties

Externaliserend probleemgedrag, wangedrag, delinquent gedrag, a(nti)sociaal gedrag, misconduct, misbehavior, deviant gedrag, ontwrichtend gedrag, ordeverstorend gedrag, opstandig gedrag, storend gedrag, agressief gedrag, grensoverschrijdend gedrag ...

Storend 

Asociaal en alledaagse kleine ordeverstoorders. Gedrag dat het lesgeven van de leraar onderbreekt en het leerproces van medeleerlingen belemmert.

Soms niet bewust, maar een gebrek aan verwachting.

Ontwrichtend 

Agressief gedrag dat leidt tot blijvende wanorde, langdurig ongepast gedrag, frequente moedwillige onderbrekingen of  gezagsondermijnend gedrag van leerlingen.

Bijvoorbeeld: spijbelen, pesten, seksuele intimidatie, racisme, delinquent gedrag, verbale agressie, beschadigen van klas- of schoolmaterialen, ...

Externaliserend en internaliserend 

Spanningssituatie met negatieve energie en gevoelens kan worden afgereageerd op omgeving (externaliserend) of op de eigen persoon (internaliserend).

Text

Gedrag waarmee grenzen, regels of waarden overschreden worden, of ermee gedreigd wordt. Hiermee wordt materiële, lichamelijke of psychische schade berokkend aan anderen of jezelf.

De persoon is zich niet per se bewust van de gevolgen of effecten van het eigen gedrag.

Agressief gedrag: brede definitie

Fysieke agressie

Iemand kwetsen door die pijn te doen zoals bijten, knijpen, duwen, slaan, trekken, krabben, voorwerpen gooien, aan de haren trekken, vechten, vernielen ...

Sociale agressie 

Iemand kwetsen door de sociale status en vriendschappen te beschadigen zoals uitsluiten, negeren,  onjuiste geruchten verspreiden ...

Volwassenen vinden sociale agressie van kinderen minder belangrijk, hebben er minder aandacht voor, grijpen er minder vaak op in.

(Salimi et al., 2019)

Verbale agressie

Agressief taalgebruik zoals roepen, schreeuwen, uitlachen, uitschelden,  vernederen, bedreigen ...

Agressief gedrag is deel van de normale ontwikkeling van jonge kinderen

Manier om zicht uit te drukken

Piek rond de leeftijd van 2 a 3 jaar als gevolg van

• gebrekkige mondelinge taalvaardigheid
• toenemende motorische vaardigheden
• groeiende behoefte aan autonomie

Nadien een daling van agressief gedrag in de meeste kinderen.

Kleuters

Uit Raaijmakers, 2008 (p. 14)

Ook nadien zal elk kind weleens ontzettend kwaad worden of zich agressief gedragen. 

Soms is er sprake van een gedragsstoornis wanneer verschillende vormen van ongehoorzaamheid, boosheid, agressie enz.

- Voortdurend en herhaaldelijk voorkomen

- Hardnekkig zijn

- Aanwezig zijn in verschillende situaties

- Met aanzienlijke verstoring gepaard gaan

(meer info, klik hier)

Kinderen en jongeren

Frustratieagressie / reactieve agressie / affectieve agressie

Instrumentele agressie (= geweld) / proactieve agressie / offensieve / instrumentele agressie 

• Geen controleverlies: agressie is intentioneel,  doelgericht en weloverwogen
• Geveinsde kwaadheid of intimidatie, bedreiging, manipulatie
• Via bekrachtiging aangeleerd: patroon

A. Reageren door je houding als leerkracht

Uit slides gastles Orhan Agirdag

Gepaste hoeveelheid dominantie

• Maak duidelijk wat je verwacht en wat gevolgen zijn
• Geef duidelijkheid over de leerdoelen
• Wees assertief

Gepaste hoeveelheid samenwerking

• Wees flexibel bij het bepalen van leerdoelen
• Toon je persoonlijke interesse in leerlingen
• Wees fair en waarderend

Bewustzijn van leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften (zie volgende weken: inclusie en differentiatie)

Marzano & Marzano (2003)

Créton & Wubbels (2010)

Onderzoek laat zien dat wanneer leerlingen vinden dat hun docent relatief veel (emotionele) nabijheid combineert met relatief veel invloed, het klasklimaat gekenmerkt wordt door een rustige, prettige werksfeer (Wubbels et al., 2006)

Verbindend gezag, geweldloos verzet, nieuwe autoriteit

is gebaseerd op de principes van geweldloos verzet en verenigt twee uitersten die schijnbaar niet te verenigen zijn: zowel hiërarchische afstand als relationele nabijheid, zowel een liefdevol anker als heldere grenzen en zowel verzet tegen wat onacceptabel is als geloven in de mogelijkheden van de ander.

Haim Omer  (2010)

B. Stapsgewijs reageren

Feedback

Het geven van de ik-boodschap

Geef onmiddellijke feedback, in de kiem smoren

Reageer onmiddellijk, kort, redelijk en consequent op het storend gedrag. Zelfs als het nog niet echt storend is.
(kan ook non-verbaal)

Toon dat je het gedrag hebt opgemerkt

Non-verbale communicatie is zeer effectief omdat het de les niet onderbreekt en geen 'publiek' geeft aan de verstoorder wat tot escalatie kan leiden omdat men 'status' haalt uit het storend gedrag en de berispingen van de leerkracht.

> oogcontact

> afstand verkleinen

> trager praten

> stilte

> verborgen berisping

Soms smoothness & momentum > interventie

Je kan voorrang geven aan lesverloop als het gedrag de les niet verstoort, escalatiegevaar minimaal is, gedrag niet wordt overgenomen door anderen, geen centrale regels/afspraken/procedures gebroken worden.

Controleer emoties en lichaamstaal

• Wees je bewust van je emoties, accepteer ze
• Haal diep adem
• Neem makkelijke houding aan, voeten stevig op de grond
• Ventileer via kleine bewegingen, traag en gecontroleerd
• Neem letterlijk afstand
• Stop met praten, neem een rustpauze
• Denk: dit is niet persoonlijk
• Denk: oké soms gebeuren dergelijke dingen, schrap zetten!
• Verlaat even de ruimte
• Zoek iemand die even kan overnemen

Reageren op frustratie agressie: time-out (kalmeren)

Besef: leerling is controle kwijt, niet vatbaar voor ratio

Strategie 1: Kalmeren bij frustratieagressie

• Maak contact op niet-bedreigende manier
• Let op je eigen lichaamstaal
• Bewijs dat je begrijpt hoe agressor zich voelt
• Voorzie afkoelperiode, laat uitrazen (time-out)
• Afleiding
• Ga in gesprek eens de emoties voldoende gezakt zijn
  • ik-boodschappen
  • houd vast aan grenzen
  • denk samen na of geef jouw idee over oplossingen
  • corrigeer foute informatie
  • let op met beloften die je niet kan waarmaken

Strategie 2: Grenzen stellen bij instrumenele agressie

• Suggereer subtiel de grens (vraag, oogcontact, ik-boodschap, afleiding, humor ...)
• Zeg de agressor vriendelijk en duidelijk te stoppen.
• Herhaal de boodschap kort en kordaat
• Blijf op je standpunt tot het gedrag gestopt is, wees consequent

Indien dit niet werkt:

- Waarschuw één maal met een consequentie

- Voer de consequentie uit

OF

- ontmijn

- zoek hulp

Strategie 3: Ontmijnen, voorkom escalatie

Onverwachte reactie waarna je de draad weer oppikt. Profiteren van feit dat de ander even perplex staat.

• Verrassende reacties
• Afleiding (bv. ander onderwerp aansnijden)
• Positieve herinterpretatie
• Humor (niet kwetsend!)
• Probeer niet te winnen (doel is niet in een machtsstrijd verzeild te geraken)

Strategie 4: Hulp halen

• Leerkracht bepaalt zélf of er hulp geboden wordt en op welk moment.
• Respecteer elkaars deskundigheid (blijf in de buurt, vraag aan leerling naar de leerkracht te luisteren, neem leerling mee  voor time-out)
• Hulp achteraf

Text

Incident afronden: persoonlijk  herstelgesprek

• Start bij aanleiding agressie      
• Ik-boodschappen
• Actief luisteren                                      
• Verken door verder bevragen - ook je eigen kant
• Maak afspraken naar de toekomst
• Herstel: goedmaken?

Dit doe je ZELF - jij moet als leerkracht verder met de leerling

Leonard (2009)

Aangepast van Leonard (2009)

Text

Incident afronden: groepsgericht herstelgesprek

Overleg tussen diegene die in de fout ging en diens ondersteuners (ouders, vrienden) en het slachtoffer en diens ondersteuners. Doel is materiële of psychologische schade herstellen. Onder begeleiding van onafhankelijke moderator die vast script volgt en die eerst met elke partij individueel gesprek heeft.

Opdracht: probleemgedrag

Reageer in je break-out rooms chat:

• Analyseer jullie casus aan de hand van het kader 'warm-streng': in welk kwadrant situeert de leerkracht zich?
• Welke acties zou je voorstellen om met deze casus om te gaan? Baseer je op en verwijs naar het stappenplan.

Duo

10 minuten

Let's check out

Volgende week....

Volgende thema's:

Klasmanagement (vervolg)

Reglementering rond inclusief onderwijs

Einde van de les!

Tijd voor een wandeling ... naar de volgende les!

Referenties

• Bardach, L., Bostwick, K. C. P., Fütterer, T., Kopatz, M., Memarpour Hobbi, D., Klassen, R. M., … & Pietschnig, J. (2024). A meta-analysis on teachers’ growth mindset. Educational Psychology Review, 36, Art. 84. https://doi.org/10.1007/s10648-024-09925-7
• Celeste, L., Baysu, G., Phalet, K., Meeussen, L., & Kende, J. (2019). Can School Diversity Policies Reduce Belonging and Achievement Gaps Between Minority and Majority Youth? Multiculturalism, Colorblindness, and Assimilationism Assessed. Personality and Social Psychology Bulletin, 45(11), 1603–1618. https://doi.org/10.1177/0146167219838577
• De Clerck, K. (2015). De Block, Alfred. (1920-1999). De Block, Alfred (1920-1999) | UGentMemorie
• Dweck, C. (2007). Mindset: The New Psychology of Success. Random House Publishing Group.
• Gergen, M.M., Gergen, K.J., & Barrett, F.J. (2004). Appreciative Inquiry as Dialogue: Generative and Transformative.
• Lutz, H. (2002). Zonder blikken of blozen. Het standpunt van de (nieuw-) realisten. Tijdschrift voor Genderstudies, (3), 7-17.
• Ponet, B., Vantieghem, W., Tack, H., & Vanderlinde, R. (2025). Teacher educators’ distinctive contribution to education that serves all: Introducing a conceptual framework based on a systematic literature review. European Journal of Teacher Education. https://doi.org/10.1080/02619768.2025.2502393

Overzicht LIND-kaders

Model van Simons

beginsituatie

Growth mindset

beginsituatie

Leerdoelen

Leerdoelen

Leerdoelen

Leerdoelen

LVB

WAARVAN?

WIE?

 WAARTOE?

HOE?

Soorten effectieve feedback

Feedback

Niveaus van feedback

Feedback

Het geven van de ik-boodschap

Motivatie

Motivatie

Motivatie

ZRL

ZRL

In verschillende fasen zelfregulerend leren

ZRL

Taalgericht vakonderwijs